പഴയ കുറുമ്പ്രനാട് താലൂക്കിൽ വല്ലഭൻ ചാത്തൻ എന്ന സ്ഥാനപേരുണ്ടായിരുന്ന കൂത്താളി മൂപ്പിൽ നായരുടെയും, ഗോദെരാമൻ എന്ന അവിഞ്ഞാട്ടു നാടുവാഴിയുടെയും ജന്മസ്വത്തിന് കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു ഇന്നത്തെ കൂത്താളി പഞ്ചായത്തുപ്രദേശം.

വയനാട് വരെ വ്യാപിച്ചുകിടന്നിരുന്ന ഈ പ്രദേശമാണ് ചരിത്രത്താളുകളിൽ കൂത്താളി എസ്റ്റേറ്റ് എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.

ഭൂപ്രദേശത്തിന്റെ വിസ്തൃതിയിൽ ഏതാണ്ട് 40 ശതമാനത്തോളം വരുന്ന വയലുകളിൽ കന്നി, മകരം മാസങ്ങളിൽ നെൽകൃഷി ചെയ്തിരുന്നു. പറമ്പുകളിലും കന്നികൃഷി (മോടൻ) നടത്തിയിരുന്നു.

വിളകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഭൂമി നഞ്ച, പുഞ്ച, തോട്ടം എന്നീ നിലകളിൽ തരംതിരിച്ചിരുന്നു. വിളയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരുന്നു നികുതി.

മരുമക്കത്തായം അനുവർത്തിച്ചിരുന്ന നാടുവാഴി കുടുംബത്തിലെ ഒടുവിലത്തെ നാടുവാഴിയായ വല്ലഭൻ ചാത്തൻ എന്ന കൂത്താളി മൂപ്പിൽ നായർ അന്തരിച്ചതോടെ അവകാശികളില്ലാതായ സ്വത്തുക്കൾ 1932-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിൽ നിക്ഷിപ്തമാക്കുകയുണ്ടായി.

നാടുവാഴികളുടെ ആസ്ഥാനം കൂത്താളിയിൽ “മഠം” എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.

അയിത്തോച്ചാടന പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഇവിടെ നടന്ന നവോത്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ കീഴാളരുടെ ആത്മബോധത്തെയും സംഘബലത്തെയും ഉണർത്തി.

ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസം സമൂഹത്തിൽ സ്വാഭിമാനത്തിലും മാനുഷികതയിലും അധിഷ്ഠിതമായ പുതിയ സാമൂഹിക ഇടപെടലുകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കി.

കൂത്താളി എന്ന സ്ഥലനാമം “കൂത്താട്ടുപള്ളി” എന്നതിൽ നിന്ന് ലോപിച്ചുണ്ടായതാണെന്നും, “കൂത്ത്”, “ആളി” എന്നീ പദങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ആവിർഭവിച്ചതെന്നും വ്യത്യസ്ത വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്.

നാട്ടാശാന്മാർ നടത്തിയിരുന്ന എഴുത്തുപള്ളികളായിരുന്നു ആദ്യകാല വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ. 1930-കളിലാണ് ആദ്യത്തെ എലിമെന്ററി സ്കൂൾ കൂത്താളിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്.

കൂത്താളിക്ക് സമ്പന്നമായ കലാ-സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യമുണ്ട്. കഥകളി, കൂത്ത്, നൃത്തം തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ കലകൾക്കും തെയ്യം, തിറ, തോറ്റം, ഞാട്ടിപ്പാട്ട്, കോൽക്കളിപ്പാട്ട് തുടങ്ങിയ ജനകീയ കലാരൂപങ്ങൾക്കും ഇവിടെ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നു.

കൂത്താളി മഠത്തോടനുബന്ധിച്ചിരുന്ന നാടകശാലയിൽ കൂത്ത്, കഥകളി, നൃത്തം തുടങ്ങിയ കലകൾ അഭ്യസിക്കുകയും അരങ്ങേറുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

കൂത്താളിയുടെ സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യത്തോടൊപ്പം കായികരംഗത്തും ശ്രദ്ധേയമായ സംഭാവനകൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

ഗ്രാമീണ കായികമേളകളും വിവിധ കായിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പ്രദേശത്തെ കായിക സംസ്കാരത്തിന് ഊർജം നൽകി.

കേരളത്തിന്റെ ധനകാര്യ വകുപ്പ് മന്ത്രിയും പി.എസ്.സി ചെയർമാനുമായിരുന്ന ഡോ. കെ.ജി. അടിയോടി കൂത്താളിയുടെ യശസ്സുയർത്തിയ വ്യക്തികളിൽ പ്രധാനിയാണ്.

ഒളിമ്പിക്സ് താരമായ പി.ടി. ഉഷയും കൂത്താളിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രമുഖ വ്യക്തിത്വമാണ്.